۱۰ درس از ماه اول جنگ ایران | شورای آتلانتیک: بحرانی بزرگتر از ۱۹۷۰ در انتظار بازارهای انرژی جهان است
رویداد۲۴| حالا سه روز بیشتر از یک ماه از آغاز عملیات نظامی ایالات متحده و اسرائیل علیه جمهوری اسلامی ایران میگذرد؛ عملیاتی که از همان ابتدا پیامدهایی عمیق و گسترده در سطح جهان به همراه داشته است—از بازارهای انرژی و اقتصاد جهانی گرفته تا تحولات در خلیج فارس، خاورمیانه، و حتی کشورهایی مانند رومانی، سریلانکا، روسیه و چین.
کارشناسان شورای آتلانتیک در گزارشی ده برداشت از سی روز جنگ میان ایران، آمریکا و اسرائیل را خلاصه کرده است.
جنگ و آنچه درباره «نظام ایران» به جهان ثابت کرد | ثبات، استقامت و ماندگاری
کارشناسان شورای آتلانتیک می گویند یک ماه پس از آغاز جنگ، نظام ایران زخمی و تحت فشار است، اما همچنان نسبت به آینده خود خوشبین به نظر میرسد. آنها با تعجب می گویند ساختار حاکمیتی توانسته با وجود حذف بخشی از رهبری و بیش از ۱۵ هزار حمله به زیرساختها و توانمندیهایش، دوام بیاورد.
در عین حال، ایران پاسخی حسابشده و مؤثر ارائه داده که هزینههای قابل توجهی به متحدان آمریکا در خلیج فارس و زیرساختهای انرژی تحمیل کرده است. کنترل عملی تنگه هرمز توسط سپاه یکی از مهمترین ابزارهای فشار بوده و ضربه قابل توجهی به اقتصاد جهانی وارد کرده است—تا جایی که آمریکا ناچار به ارائه امتیازاتی برای کاهش فشار بازارهای مالی شده است.
در داخل کشور، نظام همچنان باثبات به نظر میرسد. نشانهای از قیام گسترده دیده نشده و مهمتر از آن، هیچ شکاف جدی در میان نخبگان سیاسی و امنیتی مشاهده نشده است.
با این حال، چالشهای مهمی در پیش است. کارشناسان شورای آتلانتیک می گویند: احتمال مداخله زمینی افزایش پیدا کرده و وضعیت پیچیده فعلی میتواند وخیمتر شود.
بیشتر بخوانید: بمب ۹۰۰ کیلویی با انفجار قارچی برای نفوذ به ۶۱ متری! | قویترین سلاح آمریکا علیه اصفهان
از سوی دیگر یک مشکل دیگر هم پیش روی ایران است؛ ناتوانی در پاسخ به مطالبات اقتصادی و سیاسی جامعه. کارشناسان شورای آتلانتیک، تغییرات بنیادین در نظام را در کوتاهمدت بعید می دانند.
جنگ چه پیامی درباره توانمندیهای نظامی آمریکا داشت؟
شورای آتلانتیک می گوید این جنگ ثابت کرده ایالات متحده توانایی اجرای عملیات سریع، دقیق و هماهنگ در چندین حوزه عملیاتی را در مقیاس وسیع دارد، اما حفظ این سطح از عملیات در بلندمدت دشوار است.
در حالی که توجه رسانهها به فناوریهایی مانند پهپادهای ارزان رزمی (LUCAS)، موشکهای دقیق (PrSM) و سیستمهای مدیریت نبرد مبتنی بر هوش مصنوعی جلب شده، مشکل اصلی پایداری است: تقاضا برای تسلیحات از عرضه پیشی گرفته و چالشهای لجستیکی همچنان پابرجاست. به همین دلیل، افزایش ظرفیت تولید داخلی یک ضرورت امنیت ملی محسوب میشود.
دکترین ترامپ
این جنگ باعث بازنگری در دکترین «صلح از طریق قدرت» ترامپ شده است. پیشتر تصور میشد او به عملیاتهای سریع و محدود علاقه دارد، نه جنگهای طولانی. اما اکنون، هم مقیاس حملات و هم احتمال اعزام نیروی زمینی—از جمله اعزام لشکر ۸۲ هوابرد—نشان میدهد رویکرد متفاوتی در پیش گرفته شده است.
شورای آتلانتیک پیش بینی کرده ترامپ در نهایت با اعلام پیروزی، به دنبال پایان سریع جنگ باشد تا از گرفتار شدن در یک باتلاق نظامی طولانی جلوگیری کند.
اپوزیسیون ایران
شورای آتلانتیک می گوید در بحبوحه جنگ، اپوزیسیون ایران در میان ابهام درباره اهداف جنگ (تغییر رژیم یا صرفاً تضعیف توان نظامی)، تلاش میکند مسیر آینده را مشخص کند. نشستی میان فعالان مختلف در لندن برای بررسی آینده ایران برگزار شده و رضا پهلوی هم تلاش کرده دامنه ارتباطات خود را گسترش دهد و چهرههایی مانند شیرین عبادی را وارد فرآیند کند. با این حال، اختلافنظرها همچنان زیاد است.
این شورا اشاره ای به ناتوانی اپوزیسیون برای ایجاد تغییرات از داخل نکرده و نگفته فراخوان های متعدد آنها در طول جنگ، بی پاسخ و بی نتیجه مانده و دولت آمریکا هم پشت آنها را خالی کرده است. سکوت شورای آتلانتیک، به نظر عامدانه و غیر حرفه ایست. در عین حال این اندیشکده میگوید علت این ناتوانی، جنگ است و بدون آتش بس هیچ تغییرات دموکراتیکی ممکن است! ظاهرا این شورا فراموش کرده اپوزیسیون خارج نشین به ویژه رضا پهلوی هیچ علاقه ای به فرآیندهای دموکراتیک ندارند و خودشان از دعوت کنندگان نیروهای خارجی برای آغاز جنگ به امید بازگشت به قدرت بوده اند. جنگی که حالا به زعم این اندیشکده مانع تغییرات مد نظر اپوزیسیون شده است!
کشورهای خلیج فارس در این جنگ چه دستگیرشان شد؟
شورای آتلانتیک اذعان کرده این جنگ توان نظامی ایران را بهطور کامل از بین نخواهد برد و تهدید برای همسایگان خلیج فارس باقی میماند.
بیشتر بخوانید: وعده های یک روز در میان پایان قریب الوقوع جنگ | چرا ترامپ قابل اعتماد نیست؟
حملات ایران به اعضای شورای همکاری خلیج فارس فرصتی برای همگرایی بیشتر ایجاد کرده، اما اختلافات قدیمی—از جمله میان عربستان و امارات—دوباره در حال ظهور است. کشورهای منطقه احتمالاً به سمت تنوعبخشی گسترده در حوزههای امنیتی، اقتصادی و فناوری حرکت خواهند کرد.
اسرائیل
در حالی که همکاری نظامی آمریکا و اسرائیل به اوج رسیده، افکار عمومی دو کشور دیدگاههای متفاوتی دارند.
در آمریکا حدود ۶۰ درصد مخالف جنگ هستند، اما در اسرائیل حمایت بسیار بالاست. این حمایت ناشی از تهدیدات دیرینه ایران علیه اسرائیل است.
با وجود اجماع سیاسی درباره جنگ، این موضوع تأثیر قابلتوجهی بر محبوبیت بنیامین نتانیاهو نداشته است.
اقتصاد جهانی
شورای آتلانتیک نوشته: بازارها نقش مهمی در تصمیمات نظامی دارند. زمانبندی حملات و پیامهای سیاسی اغلب با ساعات حساس بازار هماهنگ است.
اما واقعیت اصلی، اختلال در عبور انرژی از تنگه هرمز است. این اختلال بهمرور بر بخشهای مختلف اقتصاد جهانی—از انرژی تا مواد اولیه و غذا—تأثیر گذاشته است.
بازارهای انرژی جهانی
این جنگ میتواند به بزرگترین بحران انرژی تاریخ تبدیل شود—حتی بزرگتر از بحرانهای دهه ۱۹۷۰.
ریسکهای ژئوپلیتیک در بازار انرژی همیشگی هستند، اما بحرانهای بزرگ معمولاً قابل پیشبینیاند—همانطور که درباره روسیه و ایران هشدار داده شده بود.
بیشتر بخوانید: حمله به فردای اقتصاد ایران | انفجار صنایع فولاد چگونه سرآغاز دومینوی بحران در برق و معیشت خواهد بود؟
سناریوی بزرگتر، احتمال بحران بر سر تایوان و ورود چین است که میتواند بحران انرژی بیسابقهای ایجاد کند.
روسیه
شورای آتلانتیک می گوید: ولادیمیر پوتین از این جنگ سود برده است: توجه جهانی از اوکراین منحرف شده و افزایش قیمت نفت به اقتصاد روسیه کمک کرده است.
با این حال، همکاریهای نظامی ایران و روسیه—بهویژه در حوزه پهپاد—میتواند تنشها را افزایش دهد.
چین
چین این جنگ را یک فرصت راهبردی میبیند. این درگیری باعث شده آمریکا منابع نظامی خود را از آسیا به خاورمیانه منتقل کند.
چین انتظار ندارد نظام ایران سقوط کند، بلکه پیشبینی میکند آمریکا در یک جنگ فرسایشی گرفتار شود—و این به نفع پکن است.
